Het recht op een afdwingbare woning, ingesteld bij de wet van 5 maart 2007, stelt slecht gehuisveste personen in staat om de staat te dwingen hen een oplossing aan te bieden. Het DALO is geen directe toegang tot sociale huisvesting: het is een juridische procedure die kan worden ingeroepen wanneer andere mechanismen hebben gefaald. De uitvoering ervan wordt gekenmerkt door een aanhoudende kloof tussen de gunstige beslissingen die zijn genomen en de daadwerkelijke herhuisvestingen.
Niet-uitgevoerde DALO-boetes: wat de laatste rapporten onthullen
De meeste artikelen over het DALO beschrijven de procedure zonder de daadwerkelijke uitvoering van de beslissingen te behandelen. De recente gegevens van de Rekenkamer wijzen op een scherpere constatering.
Eind 2024, 28.074 herhuisvestingsbevelen uitgesproken door de rechtbanken bleven zonder definitieve liquidatie. De staat, die toch als garant van het recht op huisvesting is aangewezen, accumuleert een voorraad gunstige beslissingen die hij niet kan honoreren, vanwege een gebrek aan beschikbare woningen of coördinatie tussen prefecturen en verhuurders.
Het theoretische bedrag van de boetes die aan deze bevelen zijn verbonden, bedroeg ongeveer 144 miljoen euro in 2024, volgens de waarnemingen van de Banque des Territoires. Deze financiële sancties, die bedoeld zijn om de administratie aan te sporen om prioritaire huishoudens te herhuisvesten, hebben niet het gewenste effect gehad. De Rekenkamer stelt nu voor om de betaling van de boetes te centraliseren of om hun uitbetaling aan de als prioriteit erkende maar niet herhuisvestte huishoudens te automatiseren, om te voorkomen dat zij een nieuwe juridische procedure moeten starten.
Om de voorwaarden voor het recht op DALO-huisvesting te begrijpen, moet men deze kloof tussen het theoretische recht en de concrete vertaling ervan in gedachten houden.
Criteria voor geschiktheid voor DALO-beroep: de zeven erkende situaties
Het DALO-beroep is niet open voor elke persoon die wacht op sociale huisvesting. Drie voorafgaande voorwaarden moeten gelijktijdig worden vervuld: regelmatig in Frankrijk wonen, de inkomensgrenzen voor sociale huisvesting niet overschrijden, en al minstens één stap hebben gezet om toegang te krijgen tot een woning of daarin te blijven.
Naast deze vereisten moet de aanvrager zich in ten minste een van de volgende situaties bevinden:
- Geen woning hebben, inclusief personen die op straat of in een voertuig leven
- Al een abnormaal lange tijd wachten op sociale huisvesting (deze termijn varieert per departement) zonder een passende aanbieding te hebben ontvangen
- Bedreigd worden met uitzetting zonder een geïdentificeerde herhuisvestingsoplossing
- Een onbewoonbare, gevaarlijke woning bezetten of een woning die niet aan de fatsoenlijkheidsnormen voldoet
- Meer dan zes maanden aaneengeschakeld ondergebracht zijn in een opvangstructuur of een sociale hotelresidentie
- Meer dan achttien maanden in een overgangswoning of een woonvoorziening verblijven
- Wonen in een overbevolkte of ongeschikte woning terwijl men verantwoordelijk is voor een minderjarig kind, een gehandicapte persoon of zelf in een gehandicapte situatie verkeert
DALO-mediationcommissie: indiening van het dossier en verwerkingstijden
Het beroep begint met het indienen van een Cerfa-formulier bij het secretariaat van de mediationcommissie van het departement waar de aanvrager woont. Het dossier omvat het ingevulde formulier, de bewijsstukken van de situatie (belastingaanslag, bewijs van de woonsituatie, medische attesten indien van toepassing) en een kopie van de lopende aanvraag voor sociale huisvesting.
De commissie onderzoekt de ontvankelijkheid van het dossier en beoordeelt vervolgens of de situatie van de aanvrager voldoet aan de wettelijke criteria. Er zijn twee mogelijke uitkomsten: erkenning als prioriteit of afwijzing.
Na een gunstige beslissing
Als de commissie de prioriteit van de aanvraag erkent, moet de prefect binnen een termijn van drie tot zes maanden een passende woning aanbieden, afhankelijk van de departementen. Bij gebrek aan een aanbieding binnen deze termijn kan de aanvrager de administratieve rechtbank inschakelen om de staat te dwingen de beslissing uit te voeren.
In geval van afwijzing door de commissie
Een beroep bij de administratieve rechtbank blijft mogelijk. Begeleiding door een erkende vereniging (zoals de ADIL of lokale juridische spreekuren) kan op dit punt bepalend zijn, zowel voor het opstellen van het beroep als voor de samenstelling van het dossier.
Hervorming van het DALO in discussie: verval en weigering van huisvesting
Meerdere hervormingsvoorstellen circuleren in 2026. Een daarvan voorziet in de automatische verval van een DALO-beslissing als de aanvrager zijn aanvraag voor sociale huisvesting niet binnen een bepaalde periode vernieuwt, of als hij een aanbod dat als passend wordt beschouwd, weigert. Deze maatregel, die zich nog in de voorstelfase bevindt, is bedoeld om de voorraad dossiers in afwachting te verminderen.
Een eerdere weigering van een aangeboden woning sluit echter niet definitief de deur. De recente jurisprudentie bevestigt dat een nieuw DALO-beroep kan worden ingediend na een weigering, op voorwaarde dat de situatie van de aanvrager is veranderd of dat het geweigerde aanbod objectief niet voldeed aan de behoeften van het huishouden.
De ervaringen op het terrein verschillen over de werkelijke impact van deze ontwikkelingen. In de meest gespannen gebieden, met name in Île-de-France, blijft het aantal beschikbare sociale woningen structureel onvoldoende in verhouding tot het aantal gunstige beslissingen dat is genomen. Het DALO-beroep garandeert een juridische erkenning, maar geen onmiddellijke herhuisvesting. Dit onderscheid, dat zelden expliciet wordt gemaakt, beïnvloedt echter de verwachtingen van de aanvragers en de werkelijke reikwijdte van hun inspanningen.
Het DALO blijft een reële juridische hefboom voor slecht gehuisveste personen, maar de effectiviteit ervan hangt grotendeels af van de beschikbare voorraad in elk departement. Het opstellen van een solide dossier, het zonder onderbreking vernieuwen van de aanvraag voor sociale huisvesting en begeleiding door een gespecialiseerde vereniging zijn drie voorzorgsmaatregelen die de kansen op een effectieve herhuisvesting concreet verhogen.
